Vrijheid is loskomen van de gedachten en overtuigingen die je gevangen houden, de gevolgen van intergenerationeel trauma.

Wat is intergenerationeel trauma?

Nederland viert vrijheid, maar de oorlog duurt voort. Niet alleen in de wereld, maar ook tussen mensen, in mensen. De gevolgen van intergenerationeel trauma belemmeren je gevoel van vrijheid.

Traumatische ervaringen kunnen van generatie of generatie worden doorgegeven. De impact en gevolgen kunnen voelbaar zijn bij kinderen, kleinkinderen of achterkleinkinderen. Het is nog maar relatief kort dat er meer bekendheid is over trauma. Veel mensen zijn zich dan ook nog niet bewust dat ze nog niet vrij zijn en een verleden met zich meedragen. Zeker niet als je bent opgegroeid in de 60 jaar na de oorlog waarin er weinig ruimte was voor gevoelens, geen tijd om te ‘zeuren of te klagen’, verantwoordelijkheid en respect voor je ouders voorop stonden en persoonlijke ontwikkeling ‘een luxe’ was. Soms worden dingen pas aangeraakt als je zelf kinderen hebt. Als ervaringen raken aan het (onbewuste) trauma kan je reageren met een overreactie. De link met intergenerationeel trauma is dan niet altijd gelegd, simpelweg omdat we er geen directe herinneringen aan hebben.

De effecten van ingrijpende ervaringen, zoals ernstige stress of angst kan via het DNA overgedragen worden op volgende generaties. Onder invloed van omgevingsfactoren kunnen genen als het ware ‘aan’ of ‘uit’ gezet worden. Het onderzoek naar epigenetica toont aan dat trauma sporen achterlaat op cellulair niveau, wat betekent dat ‘pijn uit het verleden’ fysiek doorgegeven kan worden. Hierdoor kunnen kinderen van getraumatiseerde ouders gevoeliger zijn voor angst, depressie en stress en daarmee vatbaarder voor psychische problemen.

Een voorbeeld: mijn oma heeft de oorlog meegemaakt, het bombardement op Rotterdam, haar man raakte gewond bij de gevechten aan de Waalhaven, haar huis werd verwoest en later in de hongerwinter verloor ze haar dochter aan de dysenterie, mijn vader nog aan de borst. Kon ze haar kind nog voeden? Met drie kleine kinderen stond ze er alleen voor toen mijn opa als oorlogsvrijwilliger vertrok naar Nederlands-Indië. In die tijd werd niet over gevoelens gesproken.

Door dit trauma (en eerdere levenservaringen) was het lastig om volledig aanwezig te zijn en al haar liefde te geven aan haar kinderen. Mijn ouders voelen zich niet echt gezien door hun ouders en gevoelens werden niet geuit want ‘grote jongens huilen niet’.

Zo ben ook ik groot gebracht. Als ‘oudste moest ik de wijste zijn’ en leefde ik veel in mijn hoofd (waar ik ook van kan genieten) maar waardoor ik lange tijd weinig contact had met mijn gevoelens. Een onzeker kind was ik, naïef ook denk ik nu en moeite met het voelen en aangeven van grenzen. Hard werken en druk bezig zijn was ook een manier om niet te voelen. Een burn-out was het gevolg.

En hoewel ik dat bewust anders heb proberen te doen bij mijn kinderen, is het ongetwijfeld zo dat zij ook de dingen gevoeld hebben waar ik me nog niet bewust van was toen zij klein waren. Dat ik ook dingen niet gezien heb of niet wist hoe ermee om te gaan. Ook ik ben geraakt in mijn 'oude zeer' waar ik nog geen weet van had. Als ouder zijn we ook (maar) mens natuurlijk. Maar ook zij ervaren de gevolgen van de niet gevoelde pijn, het weggestopte trauma van de generaties voor hen.

Welke gevolgen heeft intergenerationeel trauma op mij? Hoe werkt oud zeer door in het nu?

De symptomen van intergenerationeel trauma kunnen verschillen. Wat veel voorkomt is dat mensen moeite hebben met het voelen en op een gezonde manier uiten van emoties. Het kan dan moeilijk zijn om zich emotioneel te verbinden met anderen. Omdat mensen zich vaak heel jong al emotioneel terugtrekken en de - voor een kind overweldigende - gevoelens afsplitsen, ontstaan allerlei overlevingsstrategieën.

Aan de buitenkant is dit niet altijd te zien, omdat kinderen zich aanpassen en wenselijk gedrag gaan vertonen om zo de hechtingsrelatie met de ouders te beschermen. Deze strategieën kun je als volwassene nog steeds doen, waardoor je gevangen zit in jezelf en je niet echt vrij voelt.

Zo sprak ik laatst iemand die zich niet fijn voelt in gezelschap, het idee heeft dat andere mensen iets van haar willen, dat ze ergens aan moet voldoen, belangstelling moet tonen, een praatje moet maken. Dit zorgt ervoor dat ze het liefst (grotere groepen) mensen vermijdt. En als ik naar mezelf kijk dan heb ik mezelf lange tijd een grote druk opgelegd, het moest immers wel goed (het liefst in één keer en zonder dingen te verspillen). Me vrij voelen om te experimenteren, om te spelen buiten het door mezelf gevoelde keurslijf, was lange tijd lastig.

Andere symptomen kunnen zijn:

·       Een laag zelfbeeld

·       Neerslachtig of depressief

·       Een groot verantwoordelijkheidsgevoel

·       Pleasen

·       Angst of paniek

·       Niet weten wie je eigenlijk bent of wat voor jou belangrijk is

·       Onverklaarbare lichamelijke klachten

·       Heel alert of juist ogenschijnlijk ongevoelig

·       Verlatingsangst of bindingsangst

·       Persoonlijkheidsproblematiek (epigenetisch trauma)

·       Een verslaving of een eetstoornis

·       Vluchten in spiritualiteit of werk

Vrijheid

Vrijheid gaat over het loskomen van je gedachten en overtuigingen over jezelf, over anderen en de wereld om je heen. Over het voelen wat er te voelen is en het ontdekken van je authentieke zelf. Dat vraagt om bewustwording en erkenning. Dat is niet altijd makkelijk, want het vraagt dat je naar jezelf kunt en wilt kijken, naar ‘wat doe ik in het hier en nu en wat weerhoudt me nog van verandering’. Dat gaat niet over de schuld leggen bij je (voor)ouders. Zij hebben wel zeker een aandeel gehad in je ontwikkeling, maar nu je volwassen bent hoef je niet meer te leven naar wat je over jezelf (en anderen) bent gaan geloven in het verleden. De overlevingsstrategieën en reacties op triggers in het nu hebben weinig meer met hen te maken.

Vrijheid gaat dus ook over jezelf bevrijden, loskomen van overlevingsstrategieën, loskomen van schuld en schaamte, je emoties weer voelen en daarmee je levensenergie weer bevrijden. Soms lukt dat zelf, soms kun je wat hulp of een luisterend oor gebruiken. Soms is ook (intensieve) therapie nodig.

Wil je meer weten over intergenerationeel trauma of loskomen van je overlevingsstrategieën maak dan een afspraak. De volgende boeken gaan over intergenerationeel trauma.